LIÊN KẾT CHUỖI GIÁ TRỊ TẠO SỨC BẬT CHO NÔNG SẢN VIỆT

LIÊN KẾT CHUỖI GIÁ TRỊ 

TẠO SỨC BẬT CHO NÔNG SẢN VIỆT

—

1. Thoát khỏi cái bẫy “giá trị thấp” 

2. Liên kết để hình thành chuỗi giá trị cho nông sản Việt

3. Mekong Herbals: Để đi xa, chúng tôi không chọn đi một mình

4. Lời kết

—-------------------------------------

Trong bối cảnh xuất khẩu nông sản liên tục tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025, Việt Nam đồng thời phải đối mặt với cảnh báo từ các chuyên gia kinh tế và doanh nghiệp về nguy cơ "mắc kẹt" trong bẫy giá trị thấp nếu duy trì mô hình xuất khẩu thô hoặc sơ chế đơn giản, việc chuyển dịch chiến lược sang chế biến sâu và liên kết tạo chuỗi giá trị khép kín được xem là yêu cầu bắt buộc để nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt, cải thiện lợi nhuận và tạo ra giá trị thặng dư cho những mặt hàng chất lượng gắn mác “Made in Vietnam”. 

Thoát khỏi cái bẫy “giá trị thấp” 

Theo các chuyên gia, dù xuất khẩu nông sản của Việt Nam những năm qua tăng mạnh, nhất là ở những thị trường mới ngoài Trung Quốc, tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế vẫn còn thấp. Đa phần đều là những sản phẩm thô, sơ chế, ít có giá trị thương phẩm, lợi nhuận mang lại không cao. 

Hình 1. Hồ tiêu dù là một trong những mặt hàng chủ lực của nông sản Việt nhưng có đến 70% là sản phẩm thô

Đơn cử như hồ tiêu, mặc dù Việt Nam đứng đầu thế giới về xuất khẩu hồ tiêu trong nhiều năm liền, nhưng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu vẫn còn thấp. Cụ thể trong năm 2023, sản phẩm hồ tiêu nghiền, hồ tiêu đóng gói có thương hiệu mới chỉ đạt khoảng 30%. Điều này khiến giá trị gia tăng thấp, lợi nhuận hạn chế, đồng thời dễ bị tác động khi giá thị trường thế giới biến động. 

Và thực trạng này có thể nói là một ví dụ minh họa sống động cho kết quả phân tích của các chuyên gia kinh tế, rằng trong chuỗi giá trị nông nghiệp toàn cầu, khâu sản xuất chỉ chiếm 12 - 13% giá trị, trong khi hơn 80% giá trị nằm ở chế biến, thương hiệu và phân phối. Do đó, con đường đưa nông sản Việt Nam “vươn tầm thế giới” chỉ có thể là con đường chế biến sâu, tạo ra những sản phẩm có giá trị thương phẩm cao và không bị tác động quá nhiều từ sự biến động của thị trường toàn cầu.  

Còn nếu cứ sản xuất thô, câu chuyện “Nâng tầm giá trị cho nông sản Việt Nam” chỉ là một ước mơ xa tầm tay với.  

Liên kết để hình thành chuỗi giá trị cho nông sản Việt

Đầu tư vào công nghệ chế biến, định vị thương hiệu và nâng cấp hệ thống kênh phân phối là điều mà ai cũng có thể nhìn thấy rõ. Tuy nhiên, bản chất nền nông nghiệp Việt Nam cũng có những mặt hạn chế mà không phải chỉ trong một sớm, một chiều là có thể cải thiện được. 

Đó là nền sản xuất cơ bản còn manh mún, nhỏ lẻ, tự phát, thiếu sự đồng bộ, hạ tầng logistics yếu kém, chưa được đầu tư dàn trải tạo điều kiện cho thương lái ép giá, v.v…. nên cứ đến mỗi kỳ thu hoạch nông sản thì lại xuất hiện điệp khúc “được mùa, mất giá”, “mất mùa, được giá’ thi nhau tiếp diễn. Và đây cũng là cơ sở để năm 2018, Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp ra đời và có hiệu lực.

Hình 2. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết 6 năm triển khai Nghị định 98/2018/NĐ-CP ngày 11/11 vừa qua: “Liên kết chuỗi giá trị là chìa khóa thể chế cho nền nông nghiệp hiện đại, là định hướng chiến lược cho tương lai ngành nông nghiệp Việt Nam”.

Ngày 11/11 vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị sơ kết 6 năm triển khai Nghị định 98/2018/NĐ-CP với những con số nổi bật. Trong đó, đáng kể nhất là có trên 3.500 mô hình liên kết chuỗi giá trị được hình thành với khoảng 300.000 hộ nông dân tham gia thông qua gần 2.000 hợp tác xã và tổ hợp tác với tổng vốn đầu tư huy động cho các mô hình này đạt trên 20.000 tỷ đồng, trong đó doanh nghiệp đối ứng 50 - 70%, thể hiện rõ xu hướng chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể trong sản xuất nông nghiệp hiện đại. 

Thể theo chủ trương lớn của Nhà nước và Chính phủ, Công ty cổ phần Mekong Herbals cũng tích cực tham gia, góp phần vào việc thực thi định hướng chiến lược này bằng những hành động thiết thực. Trong đó, đáng chú ý là việc đồng hành cùng Dự án VIE/39 phát triển vùng trồng Atiso đỏ (Hibiscus) hữu cơ trên diện tích 60 - 120 hecta của bà con nông dân Phong Điền, Phong Thái (TP. Huế). Với tư cách là doanh nghiệp hỗ trợ bao tiêu đầu ra sản phẩm Atiso đỏ của bà con, tại Dự án này Mekong Herbals cam kết: 

• Thu mua 100% sản lượng trong vòng 5 năm.
• Đảm bảo giá thu mua khởi điểm 13.000 VNĐ/kg, tăng 10% mỗi năm.
• Cung cấp đào tạo kỹ thuật canh tác hữu cơ hiện đại miễn phí cho nông dân.

Đặc biệt, để bà con yên tâm tham gia sản xuất, dự án sẽ hỗ trợ trực tiếp chi phí ban đầu:

• Hỗ trợ 50% chi phí cây giống, đào tạo, chứng nhận hữu cơ và giải pháp ủ phân bón.
• Ứng trước 30% chi phí cây giống (khấu trừ dần), giúp giảm gánh nặng tài chính.

Hình 3. ThS. KS. Trần Văn An, Chủ tịch HĐQT Mekong Herbals chia sẻ tại buổi Lễ ký hợp đồng liên kết tham gia Dự án Atiso đỏ vào tháng 07/2025

Điều đáng chú ý, Dự án này cũng được Chính phủ Lexembourg tài trợ với tổng vốn đầu tư 2 triệu Euro cho giai đoạn 2025 - 2026, dưới sự phối hợp của Sở Tài chính, Ban Quản lý Dự án Luxembourg. Ths. KS. Trần Văn An, Chủ tịch HĐQT Công ty cho biết: ”Được tham gia Dự án này với Mekong Herbals là một vinh dự lớn, chúng tôi cam kết sẽ theo đuổi dự án đến cùng và thực thi các cam kết một cách triệt để, cùng với Chính phủ và các cơ quan ban ngành kiến tạo giá trị cho nông sản Việt”. 

Đó có thể nói là ví dụ minh họa sống động cho việc nỗ lực chuyển đổi năng lực cung ứng của Việt Nam đối với các mặt hàng nông sản, hướng đến chế biến sâu và liên kết tạo thành chuỗi giá trị bền vững. Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cụ Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định: “Nghị định 98 không chỉ đem lại mô hình, mà còn hình thành “văn hóa hợp tác” mới trong nông nghiệp. Nông dân thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất tự phát sang sản xuất theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, gắn với tiêu chuẩn kỹ thuật và được đảm bảo đầu ra".

Mekong Herbals: Để đi xa, chúng tôi không chọn đi một mình

Bên cạnh việc tham gia các mô hình liên kết chuỗi giá trị theo định hướng chung của Nhà nước và Chính phủ, Mekong Herbals còn tự tin đầu tư nhiều nguồn lực để cải tiến công nghệ sản xuất, nâng cấp hạ tầng bảo quản và chủ động tìm kiếm các đối tác trong và ngoài nước để tối ưu nguồn lực, gia tăng giá trị cho mình. 

Theo đó, Mekong Herbals không chỉ tự tạo ra sản phẩm mang thương hiệu của riêng mình mà còn hợp tác sản xuất với nhiều đối tác, doanh nghiệp trong ngành. Cụ thể: 

• OEM (Original Equipment Manufacturer): Sản xuất sản phẩm theo công thức của Đối tác 

Giải pháp này phù hợp với các Quý Đối tác là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa có điều kiện trang bị/ nâng cấp hạ tầng sản xuất. Với hình thức liên doanh này, Quý Đối tác sẽ sở hữu sản phẩm mang thương hiệu riêng với chất lượng được kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Nhà máy Mekong Herbals. 

• ODM (Original Design Manufacturer): Phát triển - Nghiên cứu - Đề xuất - Sản xuất sản phẩm theo yêu cầu của Đối tác. 

Giải pháp này phù hợp với các startup mới tham gia vào ngành, chưa có nhiều nguồn lực để có thể tạo ra những sản phẩm hoàn chỉnh. Mekong Herbals với đội ngũ Ban Lãnh đạo có gần 20 thực chiến cùng đội ngũ sản xuất và phát triển sản phẩm trẻ, tài năng sẽ giúp Quý Đối tác nhanh chóng đưa ra những phương án hiệu quả nhất, phù hợp với nhu cầu và tiềm lực hiện có của Quý Đối tác.

Hiện tại, Mekong Herbals đang sở hữu nhiều dây chuyền công nghệ sản xuất hiện đại, vượt trội, như: công nghệ sấy thăng hoa, công nghệ cấp đông IQF Nitơ lỏng, công nghệ sấy phun, công nghệ cô đặc chân không,... sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu về sản xuất của Quý khách hàng và nhất là Quý Đối tác có nhu cầu liên doanh hợp tác sản xuất, giúp đôi bên cùng phát triển, cùng có lợi.  

Xem thêm Năng lực sản xuất của Công ty cổ phần Mekong Herbals tại https://www.youtube.com/watch?v=KJlaqXPSurg. 

Hình 4. Mạng lưới 17 FTA với hơn 60 quốc gia trên thế giới là nền tảng tuyệt vời để nông sản Việt Nam “cất cánh” trong một tương lai không xa

Lời kết

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), hiện Việt Nam đã tham gia vào mạng lưới 17 FTA với hơn 60 quốc gia. Việc này đã tạo nền tảng thuận lợi cho xuất khẩu, góp phần giúp kim ngạch xuất khẩu 11 tháng tăng 17,2% và xuất siêu 20,53 tỷ USD, trong đó ngành hàng nông sản có sự tăng trưởng mạnh mẽ ở nhiều thị trường. Nếu tận dụng tốt lợi thế này, tin là nông sản Việt Nam sẽ còn gặt hái nhiều thành tựu, kết quả nổi bật hơn nữa trong một tương lai không xa. 

Và con đường chế biến sâu với những sản phẩm chất lượng, có giá trị thương phẩm cao chính là con đường tất yếu để đưa nông sản Việt Nam “vươn tầm thế giới”. Nhưng một cánh én không mang lại mùa xuân, điều quan trọng là Nhà nước - Nhà nông - Nhà doanh nghiệp cần có sự đồng bộ trong việc thực thi, triển khai trên toàn hệ thống với một thái độ quyết liệt, tạo thành một chuỗi liên kết giá trị khép kín, tạo đà cho nông sản Việt cất cánh, bay cao và bay xa hơn.